- Opublikowano: 04.05.2026
- Fakty sprawdzone w źródłach: 27.07.2026
- Aktualizacja: 27.07.2026
W skrócie
Pierwszy polski wieżowiec: 62 m, oddany w 1934 r., o konstrukcji stalowej obliczonej przez prof. Stefana Bryłę. Przyjedź, jeśli interesuje Cię międzywojenny modernizm — ale oglądać go będziesz z zewnątrz, bo wieża jest mieszkalna i zamknięta. Do skrzydła biurowego wejdziesz jako klient Pierwszego Urzędu Skarbowego. Elewacja od dekad czeka na remont, więc nie jest to odrestaurowana ikona, tylko zabytek w trudnym stanie.
Nazwa i wpis do rejestru zabytków
Budynek przy ul. Żwirki i Wigury 15–17 nosi potoczną nazwę Drapacz Chmur. Historyczna nazwa urzędowa to Gmach Urzędu Skarbowego — od początku mieścił urzędy skarbowe i mieści je do dziś.
Jest wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego pod numerem A/1559/94 z 30 grudnia 1994 r. Każda zmiana w wyglądzie zewnętrznym wymaga uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Daty, autorzy i parametry
Roboty ziemne ruszyły 14 maja 1930 r., betonowanie fundamentów rozpoczęto 2 sierpnia 1930 r. Budynek oddano do użytku w 1934 r.
Inwestorem był Śląski Urząd Wojewódzki, a projekt powstał w biurze konstrukcyjnym Wydziału Robót Publicznych tego urzędu. Za architekturę odpowiadał Tadeusz Kozłowski. Obliczenia konstrukcji wykonał prof. Stefan Bryła. Kierownikiem budowy był inż. Henryk Griffel.
Wysokość całkowita: 62 m. Do dachu: 60 m.
Wieża mieszkalna ma 14 kondygnacji nadziemnych, skrzydło biurowe 6. Licząc razem z kondygnacjami podziemnymi — odpowiednio 17 i 8.
W chwili oddania był to najwyższy budynek w Polsce. Tytuł utrzymał krótko: po około roku wyprzedził go warszawski Prudential, mierzący 66 m.
Konstrukcja stalowa
Nośną konstrukcję stanowi szkielet stalowy, obetonowany metodą torkretowania na siatce. Stropy wykonano w systemie Kleina.
Szkielet stalowy był w ówczesnej Polsce technologią nową i to on przesądził o możliwej do osiągnięcia wysokości. Budowa miała rangę wydarzenia — już w 1931 r., w trakcie prac, powstał film dokumentujący wznoszenie budynku w tej technologii. Był jednocześnie pokazem polskiej myśli technicznej na Górnym Śląsku, przyłączonym do Polski dziewięć lat wcześniej.
Dwa budynki pod jednym adresem
Formalnie to jeden obiekt, praktycznie dwa niezależne organizmy z osobnymi zarządcami.
Skrzydło biurowe (6 kondygnacji nadziemnych, wejście od numeru 17) od początku należało do administracji skarbowej. Mieściły się tu Inspektorat Kontroli Skarbowej, Urząd Akcyz i Monopolów oraz Urząd Katastralny. Dziś urzęduje tam Pierwszy Urząd Skarbowy w Katowicach, a lokalami zarządza Izba Administracji Skarbowej.
Wieża (14 kondygnacji nadziemnych, numer 15) była i pozostała mieszkalna — pierwotnie z mieszkaniami służbowymi dla urzędników. Dziś zarządza nią wspólnota mieszkaniowa. Właścicielami są osoby prywatne, miasto Katowice (5 mieszkań) oraz Izba Administracji Skarbowej (lokale użytkowe o powierzchni 886,72 m²).
Wyposażenie techniczne było jak na lata 30. wyjątkowe: własna kotłownia centralnego ogrzewania, stacja transformatorowa, pralnia i suszarnia w piwnicach, zbiorniki wody na górnych kondygnacjach oraz jeden z pierwszych w kraju zsypów na śmieci.
Winda paciorkowa
W wieży działała winda paciorkowa, czyli paternoster: kabiny krążące w zamkniętej pętli, do których wsiada się i wysiada w ruchu. Kursowała do 2021 r. i dziś jest nieczynna.
Czynne urządzenie tego typu jeździ nieopodal, w gmachu Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego przy ul. Jagiellońskiej. Pochodzi z 1929 r. i przeszło remont od lipca 2024 do kwietnia 2025 r. kosztem blisko miliona złotych. Ma 14 kabin, porusza się z prędkością 0,286 m/s, a pełne okrążenie zajmuje 192 sekundy.
Kto tu mieszkał
Po wojnie był to jeden z lepszych adresów w mieście. Mieszkali tu między innymi reżyser Kazimierz Kutz, aktor Gustaw Holoubek oraz pisarze Kalman Segal i Bolesław Lubosz.
Wrzesień 1939 i tablica harcerska
Podczas obrony Katowic we wrześniu 1939 r. w Drapaczu Chmur zorganizowano punkt obserwacyjno-obronny — obok Domu Powstańca Śląskiego, Teatru Śląskiego i wieży spadochronowej w Parku Kościuszki. Do służby wartowniczej włączono harcerzy.
Na budynku pod numerem 17 znajduje się tablica upamiętniająca śląskie harcerki i harcerzy poległych oraz zamordowanych w latach 1939–1945.
Relacje o losie obrońców budynku funkcjonują w rozbieżnych wersjach i bywają mieszane z legendą wieży spadochronowej, spopularyzowaną powieścią Kazimierza Gołby. Historycy podchodzą do tych opisów ostrożnie.
Stan na dziś i spór o remont
To nie jest odrestaurowana ikona modernizmu i lepiej wiedzieć to przed przyjazdem. Elewacja od dekad zbiera warstwy brudu, tynk miejscami odpada, balkony są w złym stanie. Mieszkanka cytowana przez Ślązag w listopadzie 2024 r. mówiła, że administratorka zakazała jej wychodzenia na balkon ze względu na przegniłą konstrukcję.
Remont blokuje arytmetyka. Koszt odnowienia elewacji szacowany jest na kilka milionów złotych. Fundusz remontowy dla mieszkania o powierzchni 90 m² wynosi 450 zł miesięcznie, a łączny czynsz przekracza 1800 zł. Wysoka klasa zabytkowa oznacza, że każdy etap prac wymaga uzgodnień konserwatorskich, co wydłuża procedury.
Wojewódzki konserwator zabytków ocenia sytuację łagodniej niż mieszkańcy. Jego rzecznik Mirosław Rymer stwierdził: „Budynek nie jest w najgorszym stanie. Elewacja wymaga oczyszczenia i konserwacji”.
Czy można wejść do środka
Do wieży mieszkalnej — nie. To prywatne mieszkania, a klatka schodowa nie jest udostępniana zwiedzającym.
Do skrzydła biurowego — tak, ale wyłącznie jako klient urzędu. Pierwszy Urząd Skarbowy w Katowicach, ul. Żwirki i Wigury 17, przyjmuje w poniedziałki 8:00–18:00 oraz od wtorku do piątku 8:00–15:00, a wizytę należy wcześniej umówić.
Budynek nie ma tarasu widokowego ani punktu widokowego dla turystów i nigdy nie funkcjonował jako atrakcja biletowana.
Drapacz Chmur ogląda się z zewnątrz. Na obejście bryły dookoła i zrobienie zdjęć wystarczy kwadrans.
Dojazd i okolica
Adres: ul. Żwirki i Wigury 15–17, 40-063 Katowice, dzielnica Śródmieście. Współrzędne: 50,25437 N, 19,01414 E.
Ulica Żwirki i Wigury nie ma torowiska — najbliższe przystanki tramwajowe leżą w rejonie Rynku i placu Wolności. Numery linii w Katowicach zmieniają się przy kolejnych remontach torowisk, więc aktualny układ warto sprawdzić w wyszukiwarce ZTM Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.
Nieopodal, przy ul. Jagiellońskiej, stoi gmach Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Stamtąd blisko już do Rynku i ul. Mariackiej.
Lokalizacja
Adres: ul. Żwirki i Wigury 15–17, 40-063 Katowice
Źródła
- Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Katowicach — rejestr zabytków województwa śląskiego, poz. A/1559/94 z 30 grudnia 1994 r. (dostęp: 27.07.2026)
- Śląska Organizacja Turystyczna, karta obiektu „Drapacz chmur przy ul. Żwirki i Wigury w Katowicach”, slaskie.travel (dostęp: 27.07.2026)
- Mateusz Schuler, „Drapacz chmur w Katowicach. Dlaczego ikona modernizmu od dekad marnieje na naszych oczach?”, Ślązag.pl, 11.11.2024 (dostęp: 27.07.2026)
- Architektura-Murator, materiał o windzie paciorkowej w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim po remoncie 2024–2025, architektura.muratorplus.pl (dostęp: 27.07.2026)
- Pierwszy Urząd Skarbowy w Katowicach — godziny urzędowania i adres, gov.pl (dostęp: 27.07.2026)
- Komisja Historyczna Chorągwi Śląskiej ZHP — wykaz harcerskich miejsc pamięci, historyczna.slaska.zhp.pl (dostęp: 27.07.2026)
- Wikipedia, hasło „Gmach Urzędu Skarbowego w Katowicach” (dostęp: 27.07.2026)
Najczęstsze pytania
Czy można wejść do Drapacza Chmur?
Do części mieszkalnej nie — to prywatne mieszkania zarządzane przez wspólnotę. Do skrzydła biurowego pod numerem 17 wejdziesz jako klient Pierwszego Urzędu Skarbowego: poniedziałek 8:00–18:00, wtorek–piątek 8:00–15:00, po wcześniejszym umówieniu wizyty. Nie jest to obiekt do zwiedzania.
Czy jest taras widokowy albo punkt widokowy?
Nie ma i nigdy nie było tu udostępnianego turystom tarasu. Budynek nie funkcjonował jako atrakcja biletowana.
Czy paternoster w Drapaczu Chmur jeszcze działa?
Nie, kursował do 2021 r. Czynną windę paciorkową znajdziesz w gmachu Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego przy ul. Jagiellońskiej — wyremontowano ją między lipcem 2024 a kwietniem 2025 r.
Ile Drapacz Chmur ma pięter i metrów?
62 m wysokości całkowitej, 60 m do dachu. Wieża mieszkalna ma 14 kondygnacji nadziemnych, skrzydło biurowe 6. Licząc z kondygnacjami podziemnymi — odpowiednio 17 i 8.
Czy Drapacz Chmur był najwyższym budynkiem w Polsce?
Tak, po oddaniu w 1934 r. Tytuł utrzymał około roku — wyprzedził go warszawski Prudential o wysokości 66 m.
Ile czasu zajmuje obejrzenie budynku?
Około 15 minut na obejście bryły i zdjęcia. Drapacz Chmur to punkt na spacerze po międzywojennym Śródmieściu, a nie cel na pół dnia.
