Dzielnica Bogucice

O dzielnicy

Bogucice — wymieniane już w 1287 r. — należą do najstarszych miejscowości dzisiejszych Katowic. Przez kilkaset lat były samodzielną wsią, potem osadą przykościelną z prężnym ośrodkiem pielgrzymkowym, a w XIX i XX w. — typową gminą górniczą wokół kopalni „Ferdynand”, przemianowanej później na „Katowice”. Do miasta zostały włączone 1 kwietnia 1924 r., w ramach wielkiej rozszerzeniowej akcji administracyjnej, gdy Katowice uzyskały obecny rozmiar terytorialny.

Dziś Bogucice to przede wszystkim gęsto zaludniona dzielnica mieszkaniowa położona na północ i wschód od śródmieścia. To także jednostka wyjątkowa pod względem tożsamości: z jednej strony — barokowy kult Matki Bożej Boguckiej i pielgrzymkowy kościół św. Szczepana, z drugiej — Spodek, NOSPR, Muzeum Śląskie oraz Międzynarodowe Centrum Kongresowe, czyli całe serce nowoczesnych Katowic, formalnie leżące w granicach Bogucic. Mało która dzielnica spina tak dosłownie średniowiecze ze współczesnością.

Położenie i charakterystyka

Bogucice leżą w centralno-północnej części Katowic, bezpośrednio na północny wschód od ścisłego śródmieścia. Granice dzielnicy są dziś dość nieoczywiste, bo na przestrzeni lat przesuwały się kilkukrotnie wraz z rozbudową Strefy Kultury i Roździeńskiego. Najogólniej: od południa Bogucice graniczą ze Śródmieściem (wzdłuż al. W. Korfantego i ronda Gen. J. Ziętka), od wschodu — z Zawodziem (przez al. W. Roździeńskiego), od północy — z Wełnowcem-Józefowcem, od zachodu — z Os. Tysiąclecia.

Dzielnica ma niejednorodny charakter. Można w niej wyróżnić co najmniej trzy odmienne strefy:

• Stare Bogucice — historyczne jądro wokół ul. Ks. L. Markiefki i kościoła św. Szczepana, z zachowaną, kameralną zabudową XIX- i XX-wieczną, kamienicami i kościelnym placem pielgrzymkowym
• Strefa Kultury — postindustrialny obszar dawnej kopalni „Katowice”, obejmujący Spodek, Muzeum Śląskie, NOSPR i Międzynarodowe Centrum Kongresowe
• Tereny mieszkaniowe — bloki, kamienice i osiedla wzdłuż ul. Wrocławskiej, ul. Katowickiej i ul. Le Ronda, w tym zabudowa z lat 60.–80. XX w.

Liczba mieszkańców Bogucic szacowana jest na około 25 tys. osób, co czyni dzielnicę jedną z bardziej zaludnionych jednostek pomocniczych Katowic. Przeważa zabudowa wielorodzinna, ale nie brakuje i niskich kamienic ze ścisłymi podwórkami, typowych dla starych górnośląskich osad parafialnych.

Historia dzielnicy

Pierwsza znana wzmianka o Bogucicach pochodzi z 1287 r., kiedy w dokumencie wspomniano osadę Bogutsitz (w innych źródłach Bogvchich, Bogucice). Etymologia jest patronimiczna — wieś najprawdopodobniej wzięła nazwę od staropolskiego imienia Boguta lub Bogucic, oznaczającego „potomka Boguty”. Przez kilkaset lat Bogucice były niewielką wsią rolniczą, leżącą na granicy ziemi bytomskiej i pszczyńskiej.

Rolę religijnego i administracyjnego punktu wsi odgrywał od średniowiecza kościół parafialny pw. św. Szczepana. Pierwsze świątynie były drewniane i powstawały co najmniej od XV w. W okresie staropolskim Bogucice słynęły z kultu cudownego obrazu Matki Bożej.

W XIX w. — wraz z eksplozją górnictwa na Górnym Śląsku — Bogucice zaczęły szybko zmieniać charakter. W rejonie dzisiejszej Strefy Kultury powstała kopalnia „Ferdynand”, przemianowana po II wojnie światowej na „Katowice”. Wokół zakładu rosły kolonie robotnicze, sklepy, gospody i szkoły. Wieś szybko przekształcała się w osadę przemysłowo-mieszkalną, choć formalnie pozostawała samodzielną gminą.

Po podziale Górnego Śląska w 1922 r. Bogucice znalazły się w granicach Polski, a 1 kwietnia 1924 r. dzielnica została włączona do Katowic i od tego momentu dzieli losy miasta. Przełomem ostatnich dekad była likwidacja kopalni „Katowice” w latach 90. XX w. Postindustrialne tereny po zakładzie przekształciły się w XXI w. w nowe centrum kulturalne miasta — Strefę Kultury z Muzeum Śląskim, NOSPR i Międzynarodowym Centrum Kongresowym, otaczającymi historyczny już Spodek.

Sanktuarium Matki Bożej Boguckiej

Sercem Starych Bogucic jest Sanktuarium Matki Bożej Boguckiej, czyli kościół parafialny pw. św. Szczepana przy ul. Ks. L. Markiefki. Obecna, neoromańska świątynia z czerwonej cegły została zbudowana w drugiej połowie XIX w., na miejscu wcześniejszych kościołów drewnianych, których obecność w tym miejscu poświadczona jest co najmniej od XV w. Dla Bogucic — i dla całej archidiecezji katowickiej — to jeden z najważniejszych ośrodków pielgrzymkowych.

Najcenniejszym obiektem sanktuarium jest cudowny obraz Matki Bożej Boguckiej, czczony nieprzerwanie od kilkuset lat. Pielgrzymki do Bogucic mają długą tradycję; wierni przybywali tu zarówno z najbliższej okolicy, jak i z głębi Górnego Śląska, a obraz uchodzi za jedno z najstarszych miejsc kultu maryjnego w regionie. Współcześnie sanktuarium pełni rolę nie tylko parafialną, ale też diecezjalną — odbywają się tu liczne odpusty, modlitwy stanowe i nabożeństwa o szczególnym znaczeniu lokalnym.

Z parafią bogucką nieodłącznie kojarzony jest ks. Leopold Markiefka — XIX-wieczny proboszcz, kapłan społecznik i opiekun ubogich, którego pamięci poświęcono nazwę głównej ulicy dzielnicy. Sanktuarium z otaczającym je placem stanowi do dziś pierwszy punkt orientacyjny dzielnicy — to od kościoła „liczy się” Stare Bogucice, a uliczki wokół niego zachowały drobnoziarnistą, parafialną skalę zabudowy z przełomu XIX i XX w.

Dawna kopalnia „Katowice” i Strefa Kultury

Najbardziej rozpoznawalną częścią współczesnych Bogucic jest Strefa Kultury — kompleks kulturalno-kongresowy powstały na terenach dawnej kopalni węgla kamiennego „Katowice” (pierwotnie „Ferdynand”). Zakład działał od XIX w. i przez ponad sto lat był jednym z głównych pracodawców dzielnicy. Po przemianach gospodarczych lat 90. XX w. kopalnia została zlikwidowana, a jej rozległy obszar przeznaczono na nowe funkcje miejskie.

W kolejnych dwóch dekadach na pogórniczych gruntach powstał kompleks instytucji, który dziś jest wizytówką Katowic:

• Muzeum Śląskie — z charakterystycznymi szklanymi kostkami świetlików nad podziemnymi galeriami, ulokowane w zaadaptowanych budynkach kopalni i nowych obiektach. Jego symbolem stał się zachowany szyb „Warszawa II” z wieżą widokową
• NOSPR — siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia, z salą koncertową uznawaną za jedną z najlepszych akustycznie w Europie
• Międzynarodowe Centrum Kongresowe (MCK) — gmach z charakterystyczną „doliną” przecinającą jego dach, miejsce dużych konferencji, targów i wydarzeń biznesowych
• Spodek — historycznie najstarszy element zespołu (zob. osobna sekcja sportowo-rozrywkowa)

Strefa Kultury jest dziś przykładem udanej rewitalizacji terenów poprzemysłowych — z kopalni węgla powstał obszar koncertów, wystaw, kongresów i festiwali. Dla mieszkańców Bogucic to także codzienny park i miejsce spacerów: zielone skwery, wolnostojące rzeźby i otwarte place sprzyjają rekreacji.

Spodek i tradycje sportowo-widowiskowe

Najbardziej rozpoznawalnym budynkiem Katowic — i całych Bogucic — jest Spodek, hala widowiskowo-sportowa otwarta w 1971 r. Jej charakterystyczna, dyskoidalna bryła stała się nieformalnym symbolem miasta i całego Górnego Śląska, a przez dekady była punktem odniesienia dla każdej panoramy Katowic.

Spodek od początku pełnił funkcję wielofunkcyjnej hali — odbywają się w nim mecze koszykówki, siatkówki, piłki ręcznej, gale bokserskie, koncerty rockowe i popowe, festiwale, mistrzostwa świata i Europy. Hala wielokrotnie gościła imprezy najwyższej rangi międzynarodowej, a od kilku lat jest m.in. jedną z głównych aren Intel Extreme Masters — światowego turnieju e-sportu, ściągającego do Katowic dziesiątki tysięcy fanów.

Z Bogucicami nieodłącznie związane są też tradycje klubu GKS Katowice, którego stadion mieści się przy ul. Bukowej, w sąsiedztwie Strefy Kultury. GKS to klub wielosekcyjny, z wybitnymi tradycjami w piłce nożnej (mistrzostwo Polski w sezonie 1990/91, Puchar Polski) oraz w hokeju na lodzie (wielokrotny mistrz kraju). Stadion przy ul. Bukowej został w ostatnich latach gruntownie przebudowany i pełni dziś funkcję nowoczesnego obiektu piłkarskiego.

Sąsiedztwo Spodka, stadionu GKS-u oraz pobliskich obiektów Strefy Kultury sprawia, że w dni dużych wydarzeń Bogucice „pulsują” — na ulicach pojawiają się kibice, melomani i uczestnicy konferencji.

Park Bogucki i tereny zielone

Mimo gęstej zabudowy Bogucice mają sporo zieleni — od klasycznego parku miejskiego po otwarte place Strefy Kultury i przyparafialne skwery. Najważniejszym terenem rekreacyjnym dzielnicy jest Park Bogucki, położony w centrum dzielnicy i pełniący funkcję zielonego „salonu” dla mieszkańców okolicznych ulic.

Park ma kameralny charakter — stanowi raczej duży skwer śródmiejski niż rozległe założenie krajobrazowe. Można w nim znaleźć alejki spacerowe, place zabaw, ławki i pomniki przyrody w postaci starych drzew. To miejsce codziennych spacerów rodzin z dziećmi, biegaczy i osób starszych z pobliskich kamienic. W ostatnich latach park był przedmiotem stopniowej rewitalizacji — odnowiono część alejek, doposażono place zabaw i uporządkowano drzewostan.

Drugi ważny obszar zieleni to tereny otwarte Strefy Kultury — szerokie, trawiaste place między Spodkiem, Muzeum Śląskim, NOSPR-em i MCK-iem, które de facto pełnią funkcję nowego parku miejskiego. Na pofalowanych nasypach (m.in. dachach Muzeum Śląskiego i MCK-u) prowadzą ścieżki widokowe, z których rozciągają się panoramy na centrum miasta i wieżę szybu „Warszawa II”. W ciepłe dni odbywają się tu pikniki, koncerty plenerowe i festiwale.

Uzupełnieniem zieleni dzielnicy są drobne skwery przy ul. Katowickiej i ul. Wrocławskiej oraz przyparafialny ogród przy kościele św. Szczepana.

Komunikacja

Bogucice są jedną z najlepiej skomunikowanych dzielnic Katowic — głównie ze względu na bliskość ścisłego centrum oraz przebieg ważnych arterii drogowych i tramwajowych. Mieszkańcy korzystają z gęstej sieci autobusów, tramwajów oraz dostępu do kolei aglomeracyjnej w pobliskim śródmieściu.

Tramwaje

Przez dzielnicę przebiegają linie tramwajowe wzdłuż al. W. Korfantego oraz w stronę Mysłowic, Sosnowca i Bytomia. To jeden z głównych korytarzy tramwajowych Katowic — łączy centrum z Os. Tysiąclecia, Wełnowcem i Siemianowicami Śląskimi z jednej strony oraz z Zagłębiem Dąbrowskim z drugiej. Z punktu widzenia mieszkańców Bogucic czas dojazdu tramwajem do katowickiego rynku wynosi zwykle kilkanaście minut.

Autobusy

Sieć autobusowa ZTM jest tu bardzo gęsta — przez Bogucice przebiega kilkanaście linii dziennych łączących dzielnicę z innymi częściami Katowic, Sosnowcem, Mysłowicami, Siemianowicami Śl. i Chorzowem. Funkcję głównego węzła pełni okolica ronda Gen. J. Ziętka oraz przystanki przy al. W. Korfantego i al. W. Roździeńskiego.

Drogi

Wschodnią granicę dzielnicy stanowi al. W. Roździeńskiego — fragment Drogowej Trasy Średnicowej (DTŚ) łączącej aglomerację od Gliwic po Dąbrowę Górniczą. Drugą ważną arterią jest al. W. Korfantego prowadząca w stronę Wełnowca, Siemianowic Śl. i Bytomia.

Kolej

Najbliższy duży węzeł kolejowy to Katowice Główne — w odległości około 1,5–2 km, w zasięgu krótkiego spaceru lub jednego przystanku tramwajowego.

Główne ulice w dzielnicy

Sieć drogowa Bogucic ma układ mieszany — łączy historyczne uliczki Starych Bogucic, szerokie aleje śródmiejskie oraz arterie powstałe w drugiej połowie XX w. wraz z rozbudową komunikacji w aglomeracji. Najważniejsze ulice dzielnicy to:

• ul. Ks. L. Markiefki — główna oś Starych Bogucic, prowadzi obok kościoła św. Szczepana; nazwana na cześć XIX-wiecznego proboszcza i społecznika
• ul. Wrocławska — jedna z głównych ulic mieszkaniowych dzielnicy, łącząca Stare Bogucice z al. W. Roździeńskiego
• ul. Katowicka — historyczna droga prowadząca do śródmieścia, z ciągłą zabudową kamieniczną
• al. W. Korfantego — szeroka aleja stanowiąca de facto południowo-zachodnią granicę dzielnicy, fragment trasy tramwajowej w stronę Wełnowca i Siemianowic Śl.
• al. W. Roździeńskiego — wschodnia granica Bogucic, fragment Drogowej Trasy Średnicowej
• ul. Le Ronda — ulica wewnątrz dzielnicy, w okolicach kompleksów mieszkaniowych
• ul. Leopolda — kameralna uliczka w sąsiedztwie kościoła i ulicy Markiefki
• ul. Bukowa — ulica przy stadionie GKS Katowice

Ulice Bogucic — z powodu sąsiedztwa Strefy Kultury, Spodka oraz tras tranzytowych — bywają bardzo obciążone w godzinach dużych wydarzeń (mecze, koncerty, kongresy). Na co dzień największe natężenie ruchu odnotowuje się na al. W. Roździeńskiego i al. W. Korfantego.

Co warto zobaczyć

Bogucice to jedna z dzielnic Katowic, w której turysta i mieszkaniec znajdą najwięcej różnorodnych atrakcji — od średniowiecznego kościoła aż po nowoczesne instytucje kultury w postindustrialnej oprawie. Lista must-see:

1. Sanktuarium Matki Bożej Boguckiej (kościół św. Szczepana) — neoromańska świątynia z XIX w. z cudownym obrazem Matki Bożej, jedno z najstarszych miejsc pielgrzymkowych regionu
2. Spodek — hala widowiskowo-sportowa z 1971 r., ikona architektoniczna Katowic
3. Muzeum Śląskie — placówka ulokowana na terenie dawnej kopalni „Katowice”, z podziemnymi galeriami i charakterystycznymi szklanymi kostkami świetlików
4. Wieża szybu „Warszawa II” — punkt widokowy na terenie Muzeum Śląskiego, jedna z najlepszych panoram centrum miasta
5. NOSPR — gmach Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia, ze światowej klasy salą koncertową
6. Międzynarodowe Centrum Kongresowe (MCK) — gmach z „zieloną doliną” na dachu, miejsce kongresów, targów i wydarzeń biznesowych
7. Stadion GKS Katowice przy ul. Bukowej — nowoczesna arena piłkarska wielokrotnego mistrza Polski
8. Park Bogucki — kameralny park miejski w sercu dzielnicy
9. Stare Bogucice — kameralne uliczki wokół kościoła św. Szczepana, z zachowaną kamienicową zabudową przełomu XIX i XX w.

Dla osób interesujących się architekturą i urbanistyką Bogucice są jednym z najlepszych w Polsce przykładów harmonijnego zestawienia dziedzictwa industrialnego z nową architekturą publiczną.

Ciekawostki o Bogucicach

• Pierwsza znana wzmianka o Bogucicach pochodzi z 1287 r. — znacznie wcześniej niż pierwsza wzmianka o samych Katowicach.
• Bogucice zostały włączone do Katowic 1 kwietnia 1924 r., w jednym z największych aktów rozszerzenia administracyjnego w historii miasta.
• Cudowny obraz Matki Bożej Boguckiej jest jednym z najstarszych przedmiotów kultu maryjnego na Górnym Śląsku.
• Patronem głównej ulicy dzielnicy jest ks. Leopold Markiefka — XIX-wieczny proboszcz parafii boguckiej, znany z opieki nad ubogimi i sierotami.
• Spodek został otwarty w 1971 r.; dziś jest jedną z głównych aren turnieju Intel Extreme Masters.
• Strefa Kultury powstała na terenach dawnej kopalni „Katowice” (wcześniej „Ferdynand”), zlikwidowanej w latach 90. XX w.
• Charakterystyczne szklane kostki na trawnikach Muzeum Śląskiego to świetliki oświetlające podziemne galerie wystawowe.
• NOSPR ma jedną z najwyżej cenionych akustycznie sal koncertowych w Europie.
• GKS Katowice, którego stadion stoi przy ul. Bukowej, zdobył mistrzostwo Polski w piłce nożnej w sezonie 1990/91 oraz wielokrotnie sięgał po tytuły mistrzowskie w hokeju na lodzie.
• Dachy MCK-u i Muzeum Śląskiego są dostępne dla pieszych — stanowią de facto wzniesienia widokowe.

Firmy w dzielnicy Bogucice