Dzielnica Burowiec

O dzielnicy

Burowiec to jedna z mniejszych dzielnic Katowic, położona we wschodniej części miasta, w sąsiedztwie Janowa-Nikiszowca, Szopienic, Zawodzia i Bogucic. Administracyjnie funkcjonuje w ramach jednostki pomocniczej obejmującej także Szopienice — w wielu opracowaniach mówi się o Szopienicach-Burowcu jako jednym obszarze, choć Burowiec ma własną, odrębną tożsamość historyczną i przestrzenną.

Charakter dzielnicy ukształtowało górnictwo węgla kamiennego. Burowiec rozwijał się jako kolonia robotnicza związana z kopalnią „Wieczorek" oraz pobliskimi zakładami przemysłowymi, a niska zabudowa, częściowo familokowa, do dziś świadczy o robotniczych korzeniach tego miejsca. To dzielnica niewielka liczebnie — szacunkowo kilka tysięcy mieszkańców — i raczej cicha; mieszkańcy w codziennych sprawach korzystają z usług w Janowie, Szopienicach i Zawodziu.

Położenie i charakterystyka

Burowiec leży we wschodniej części Katowic, na pograniczu kilku starych, robotniczych dzielnic. Od południa graniczy z Janowem-Nikiszowcem, od wschodu sąsiaduje z Szopienicami (z którymi jest połączony jednostką pomocniczą), od północnego zachodu — z Zawodziem, a od zachodu — z Bogucicami. Tak położona dzielnica stanowi swoisty łącznik między starą, przemysłową częścią miasta a obszarami zielonymi doliny Rawy.

Pod względem geograficznym Burowiec leży na terenie Wyżyny Katowickiej, w obszarze przez stulecia silnie przekształconym przez działalność górniczą. W krajobrazie widoczne są dawne tereny pohałdowe, fragmenty nieużytków poprzemysłowych oraz obszary podmokłe — okolica historycznie znana była z gruntów bagiennych, co prawdopodobnie znajduje odbicie w nazwie dzielnicy.

Charakter zabudowy jest niejednorodny, ale dominuje niska zabudowa mieszkaniowa: szeregi familoków, kamienice robotnicze, domy jednorodzinne, niewielkie bloki z różnych okresów. Brakuje tu wielkich osiedli z wielkiej płyty, brakuje też rozbudowanej infrastruktury usługowej — Burowiec to dzielnica spokojna, peryferyjna, w dużej mierze rezydencjalna.

Historia dzielnicy

Historia Burowca jest ściśle związana z historią Szopienic, Janowa i całego pasa wschodnich, robotniczych dzielnic dzisiejszych Katowic. Pierwotnie były to tereny rolnicze i leśne, częściowo podmokłe, leżące na pograniczu kilku gmin Górnego Śląska. Rozwój osadnictwa nastąpił dopiero w XIX wieku, wraz z odkryciem i eksploatacją pokładów węgla kamiennego oraz uruchamianiem zakładów hutniczych w sąsiednich Szopienicach.

Burowiec wykształcił się jako kolonia robotnicza — skupisko domów dla pracowników okolicznych kopalń i hut. Powstawały skromne familoki, czworaki, później kamienice robotnicze, sklepy, gospody. Ludność dzielnicy stanowili przede wszystkim górnicy, hutnicy i ich rodziny — w ogromnej większości polskojęzyczna ludność śląska.

Po podziale Górnego Śląska w 1922 r. tereny Burowca znalazły się w granicach Polski, w województwie śląskim. W okresie II Rzeczypospolitej dzielnica funkcjonowała jako część Szopienic. Po II wojnie światowej, w wyniku reorganizacji administracyjnych w drugiej połowie XX wieku, Szopienice wraz z Burowcem zostały włączone do Katowic — stało się to ostatecznie w okresie powojennym, gdy granice miasta były wielokrotnie korygowane.

Drugą połowę XX wieku Burowiec przeżył jako spokojna, robotnicza dzielnica w cieniu wielkich zakładów. Zmiany przyszły dopiero po 1989 r. — restrukturyzacja górnictwa, likwidacja części zakładów, stopniowa rewitalizacja terenów poprzemysłowych. Dziś Burowiec szuka swojej nowej tożsamości po epoce węgla i stali.

Sąsiedztwo kopalni „Wieczorek" i tradycje robotnicze

Najważniejszym kontekstem przemysłowym Burowca jest sąsiedztwo Kopalni Węgla Kamiennego „Wieczorek" — jednej z najstarszych i najbardziej zasłużonych kopalń Górnego Śląska. Zakład, którego początki sięgają XIX wieku, przez dziesięciolecia dawał pracę mieszkańcom Janowa, Nikiszowca, Szopienic i właśnie Burowca. To kopalnia, która ukształtowała codzienność wielu pokoleń tutejszych rodzin — rytm dnia, język, kulturę pracy, lokalne tradycje.

Z kopalnią „Wieczorek" związane są dwa najsłynniejsze zabytki sąsiedniej dzielnicy: Nikiszowiec i Giszowiec — modelowe osiedla robotnicze zbudowane na początku XX wieku dla załogi zakładu. Choć leżą poza granicami samego Burowca, to ich istnienie tłumaczy charakter całego pasa wschodnich dzielnic Katowic, w tym i Burowca: porządkowo-przemysłową logikę zabudowy, układ uliczek, niski standard mieszkań sprzed wieku, ale też silne więzi sąsiedzkie wynikające z pracy w jednym zakładzie.

Tradycje robotnicze są w Burowcu wciąż wyczuwalne. Wiele rodzin wywodzi się z górniczych korzeni — dziadkowie pracowali na „Wieczorku", ojcowie w hutach Szopienic albo w innych kopalniach Katowic. Restrukturyzacja branży po 1989 r. dotknęła wielu mieszkańców, ale jednocześnie pozwoliła na powolną przemianę krajobrazu — tereny pohałdowe są stopniowo rekultywowane, a obiekty pokopalniane szukają nowych funkcji.

Tereny zielone i przyrodnicze

Wbrew pierwszym skojarzeniom z dzielnicą poprzemysłową, Burowiec ma w swoim otoczeniu sporo zieleni — głównie ze względu na tereny dawniej pohałdowe i podmokłe, które po dekadach naturalnej sukcesji lub planowej rekultywacji stały się obszarami częściowo zalesionymi.

W okolicy dzielnicy znajdują się fragmenty doliny Rawy — niewielkiej rzeki przepływającej przez wschodnią część Katowic. Rawa była przez dziesięciolecia jedną z najbardziej zanieczyszczonych rzek regionu, kanałem ściekowym górnośląskiego przemysłu; dziś, dzięki kolejnym etapom oczyszczania i regulacji, jej dolina powoli odzyskuje znaczenie przyrodnicze i rekreacyjne. Wzdłuż jej biegu prowadzone są lokalne ścieżki spacerowe i rowerowe, łączące Burowiec z sąsiednimi dzielnicami.

Tereny zielone Burowca to przede wszystkim:

• obszary dawnych hałd i nieużytków pogórniczych, częściowo zarośnięte brzozą, sosną i samosiewami
• niewielkie zieleńce między zabudową, ogródki przydomowe i działkowe
• fragmenty doliny Rawy i lokalnych cieków wodnych
• tereny graniczne z lasami i zieleniami sąsiednich dzielnic — m.in. okolicami Janowa

Na tle dużych, „parkowych" dzielnic Katowic Burowiec oferuje raczej zieleń codzienną, podwórkową, niż reprezentacyjne założenia parkowe — co dla wielu mieszkańców jest jednym z atutów spokojnego, niemal małomiasteczkowego klimatu.

Komunikacja

Burowiec, jako dzielnica niewielka i o ograniczonej infrastrukturze własnej, w dużej mierze opiera się na komunikacji autobusowej ZTM (Zarząd Transportu Metropolitalnego) oraz na bliskości węzłów komunikacyjnych w sąsiednich dzielnicach.

Połączenia autobusowe zapewniają mieszkańcom dostęp do:

• centrum Katowic i okolic dworca głównego (przesiadki na pociągi, tramwaje, autobusy dalekobieżne)
• Szopienic z węzłem tramwajowym (linie tramwajowe ZTM łączące Katowice z Mysłowicami i Sosnowcem)
• Janowa, Nikiszowca i Giszowca — sąsiednich dzielnic z własnymi atrakcjami i usługami
• Zawodzia i obszaru wokół ul. Bogucickiej

Mieszkańcy Burowca, którzy chcą korzystać z tramwajów, najczęściej dochodzą lub dojeżdżają do przystanków w Szopienicach lub Zawodziu — sam Burowiec nie ma własnej linii tramwajowej. Najbliższe stacje kolejowe to Katowice Szopienice Południowe oraz dworzec główny Katowice, oba dostępne autobusami.

Dla zmotoryzowanych istotny jest stosunkowo szybki dojazd do autostrady A4 oraz do drogi krajowej DK86, biegnącej w pobliżu wschodniej części miasta. Z Burowca w 10–15 minut autem można dotrzeć do centrum Katowic, Mysłowic czy Sosnowca.

Główne ulice w dzielnicy

Sieć drogowa Burowca, z racji niewielkiego rozmiaru dzielnicy, jest stosunkowo prosta i opiera się na kilku osiach łączących ją z sąsiednimi dzielnicami. Najczęściej wymieniane ulice to:

• ul. Wiosny Ludów — jedna z głównych osi komunikacyjnych w obrębie Szopienic-Burowca, łącząca dzielnicę z Szopienicami
• ul. Bagienna — nazwa wprost odwołująca się do historycznego, podmokłego charakteru terenu
• ul. Korczaka — boczna ulica z mieszanką zabudowy mieszkaniowej
• boczne uliczki o robotniczym, „małomiasteczkowym" klimacie, prowadzące w głąb zabudowy familokowej i niskich kamieniczek

Charakterystyczne dla Burowca jest to, że nie biegnie tędy żadna duża arteria miejska o znaczeniu tranzytowym — ruch jest stosunkowo niewielki, a uliczki pełnią głównie funkcję dojazdową dla mieszkańców. To jeden z powodów, dla których dzielnica zachowała spokojny charakter mimo bliskości centrum.

Stan techniczny dróg i chodników bywa zróżnicowany — część ulic została zmodernizowana w ramach miejskich programów drogowych, inne wciąż czekają na remont. Mieszkańcy zwracają uwagę także na potrzebę rozbudowy infrastruktury rowerowej, łączącej Burowiec z sąsiednimi dzielnicami i z dolinami Rawy oraz Brynicy.

Ciekawostki o Burowcu

• Burowiec jest jedną z najmniejszych dzielnic Katowic — zarówno pod względem powierzchni, jak i liczby mieszkańców. Wiele osób spoza wschodnich dzielnic w ogóle o niej nie słyszało.
• Administracyjnie Burowiec funkcjonuje wspólnie z Szopienicami w ramach jednostki pomocniczej Szopienice-Burowiec, ale w świadomości mieszkańców pozostaje odrębną dzielnicą o własnej tożsamości.
• Jedna z teorii dotyczących pochodzenia nazwy wiąże ją z barwą gleby lub charakterem terenu — historycznie były to obszary podmokłe, bagienne, o „burej" ziemi. Nazwa ulicy Bagiennej w samym sercu dzielnicy nie jest przypadkowa.
• Burowiec jest typowym przykładem katowickiej dzielnicy „cienia" — przylega do znanych miejsc (Nikiszowiec na liście Pomników Historii, Szopienice z hutniczą przeszłością), ale sam pozostaje turystycznie niemal nieobecny.
• Mieszkańcy Burowca w codziennych zakupach, przy korzystaniu z usług, opieki zdrowotnej czy oferty kulturalnej — niemal w całości wykorzystują infrastrukturę sąsiednich dzielnic: Janowa, Szopienic, Zawodzia.
• Tereny dawnych hałd i nieużytków poprzemysłowych w okolicy są ciekawym przykładem spontanicznej sukcesji ekologicznej — przyroda samodzielnie odzyskuje obszary zniszczone przez przemysł.
• Mimo niewielkich rozmiarów Burowiec ma silne, sąsiedzkie więzi, typowe dla starych górnośląskich osiedli robotniczych — wielopokoleniowe rodziny, znajomości „od dziadków", lokalna kultura pomocy sąsiedzkiej.
• Burowiec, wraz z Szopienicami, Janowem i Nikiszowcem, tworzy część wschodniego pasa robotniczego Katowic — obszaru, który najsilniej odczuł zarówno boom epoki węgla i stali, jak i kryzys postindustrialny ostatnich dekad.

Firmy w dzielnicy Burowiec