Dzielnica Józefowiec

O dzielnicy

Józefowiec leży w północnej części Katowic, jako jednostka pomocnicza nr 9 (wspólnie z Wełnowcem). Powstał jako niewielka osada na terenach majątku Józefa von Tiele-Wincklera (stąd nazwa), a swój dzisiejszy charakter zawdzięcza dwóm fazom rozwoju: międzywojennej zabudowie kolonii robotniczej (familoki, kamienice z lat 20. i 30.) oraz powojennym osiedlom z lat 60. i 70.

Dzielnica liczy około 9–11 tysięcy mieszkańców i ma wybitnie mieszkaniowy charakter — bez wielkich zabytków, bez słynnych zakładów przemysłowych, ale z atutem, którego pozazdrościć jej może większość katowickich dzielnic: graniczy bezpośrednio z Parkiem Śląskim w Chorzowie. Kilka minut spaceru z ul. Józefowskiej dzieli mieszkańców od jednego z największych parków miejskich w Europie.

Położenie i charakterystyka

Józefowiec leży w północnej części Katowic, około 3 km od Rynku. Od północy graniczy z Chorzowem (przez teren Parku Śląskiego), od wschodu — z Wełnowcem, od południa — z osiedlem Tysiąclecia i Koszutką, a od zachodu — z Dębiem.

Powierzchnia dzielnicy wynosi około 2 km². Liczba mieszkańców jest stosunkowo stabilna — szacuje się ją na 9–11 tysięcy osób. Większość z nich mieszka w blokach z lat 60. i 70. oraz w nowszych budynkach mieszkaniowych z l. 90. i 2000.

Dzielnica ma charakter wyraźnie mieszkaniowy:

• „Stary” Józefowiec — historyczna część w okolicach ul. Józefowskiej i ul. Bytkowskiej, z kamienicami i niskimi blokami z okresu międzywojennego oraz powojennego
• Osiedla z lat 60. i 70. — typowe katowickie blokowiska, najczęściej 4- i 11-piętrowe
• Nowsza zabudowa — punktowa, z l. 90.+, głównie deweloperska
• Tereny przemysłowo-usługowe — wzdłuż al. W. Korfantego, gdzie znajdują się m.in. obiekty handlowe i biurowe
• Strefa graniczna z Parkiem Śląskim — od północy, faktyczna „brama” do parku

Geograficznie Józefowiec leży na łagodnie pofalowanym terenie Wyżyny Katowickiej, na średniej wysokości ok. 280 m n.p.m. Dzielnica jest stosunkowo zielona — oprócz Parku Śląskiego po stronie chorzowskiej, w samym Józefowcu znajduje się kilka osiedlowych zieleńców i plac zabaw.

Historia dzielnicy

Józefowiec — w przeciwieństwie do Bogucic, Brynowa czy Dębia — nie jest dzielnicą o średniowiecznych korzeniach. Powstał stosunkowo późno, jako kolonia robotnicza w drugiej połowie XIX w. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od imienia Józefa von Tiele-Wincklera — przemysłowca, który w XIX w. posiadał na tych terenach majątki ziemskie i zakłady górniczo-hutnicze.

W drugiej połowie XIX w. teren dzisiejszego Józefowca był zalesiony lub zajęty przez niewielkie folwarki. W miarę rozwoju przemysłu w sąsiednim Wełnowcu i Dębiu — i odkrycia tu pokładów węgla — zaczęły powstawać pierwsze kolonie robotnicze.

Po podziale Górnego Śląska w 1922 r. Józefowiec znalazł się w granicach Polski. W 1924 r. — w ramach dużej akcji administracyjnej, gdy Katowice osiągnęły obecne rozmiary — Józefowiec został włączony do miasta. Wcześniej tereny te należały do gminy Wełnowiec.

Okres międzywojenny przyniósł rozbudowę kolonii robotniczej — powstały kamienice, niewielkie zakłady rzemieślnicze, sklepy. W okresie wojennym (1939–1945) dzielnica — jak cały Górny Śląsk — została włączona do III Rzeszy. Większość mieszkańców pracowała w pobliskich zakładach przemysłowych w Wełnowcu i Chorzowie.

W okresie powojennym Józefowiec zaczął się intensywnie zabudowywać blokami osiedlowymi — w l. 60. i 70. powstała większość dzisiejszej zabudowy mieszkaniowej. W okresie tym dzielnica zatraciła część swojego pierwotnego, robotniczego charakteru, stając się typowym osiedlem mieszkalnym.

Po 1989 r. dzielnica weszła w fazę spokojnej stabilizacji — bez wielkich inwestycji, ale też bez większych problemów. W ostatnich latach zaczęły się pojawiać pojedyncze inwestycje mieszkaniowe i usługowe, m.in. wzdłuż al. W. Korfantego.

Sąsiedztwo Parku Śląskiego

Największym atutem Józefowca — i jednym z najważniejszych elementów codziennego życia jego mieszkańców — jest bezpośrednie sąsiedztwo Parku Śląskiego. Sam park znajduje się formalnie w Chorzowie, ale jego południowa granica dotyka północnej granicy dzielnicy. Z większości adresów Józefowca do bramy parku jest 5–15 minut spaceru.

Park Śląski (dawniej Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku) ma powierzchnię około 620 hektarów i należy do największych parków miejskich w Europie. Dla mieszkańców Józefowca to faktyczna „klatka piersiowa” aglomeracji — miejsce niedzielnych spacerów, biegania, jazdy na rolkach i rowerze.

W parku znajdują się m.in.:

• Stadion Śląski — narodowa arena lekkoatletyczna i piłkarska
• Śląski Ogród Zoologiczny — z bogatą kolekcją zwierząt
• Kolejka linowa „Elka” — kursująca nad parkiem, jedna z atrakcji turystycznych regionu
• Skansen — Górnośląski Park Etnograficzny — z zabytkową architekturą drewnianą Śląska
• Planetarium Śląskie — w trakcie remontu i modernizacji
• Wesołe Miasteczko, hala wystawowa, baseny, korty tenisowe i kilka kilometrów alei spacerowych

Codzienne życie wielu mieszkańców Józefowca toczy się w rytmie parku — poranne biegi, weekendowe pikniki rodzinne, jazda na rolkach po asfaltowych alejach. Dla biegaczy i rowerzystów Park Śląski jest de facto częścią dzielnicy, choć formalnie leży w sąsiednim mieście.

Kościół św. Józefa Robotnika

Najważniejszym obiektem sakralnym dzielnicy jest kościół parafialny pw. św. Józefa Robotnika. Patron parafii — św. Józef, opiekun rodziny i patron robotników — odzwierciedla genezę dzielnicy jako kolonii robotniczej. Mistrzostwo w pracy fizycznej i godność robotniczego stanu były pielęgnowane w lokalnej kulturze religijnej Górnego Śląska.

Sama parafia powstała w okresie powojennym, gdy dynamiczny rozwój ludnościowy dzielnicy wymagał własnego kościoła (wcześniej mieszkańcy Józefowca chodzili do parafii w Wełnowcu lub Dębiu). Kościół jest wpisany w typową dla powojennego budownictwa sakralnego Górnego Śląska estetykę: prosta bryła, ceglane elewacje, dyskretna ornamentyka.

Świątynia jest centrum życia religijnego dzielnicy. Tu odbywają się uroczystości barbórkowe (4 grudnia, dzień św. Barbary, patronki górników — choć Józefowiec nie jest dzielnicą stricte górniczą, część mieszkańców historycznie pracowała w sąsiednich kopalniach), msze pasterskie, festyny parafialne, śluby i pierwsze komunie.

Wokół kościoła rozciąga się plac kościelny, na którym odbywają się odpustowe festyny — szczególnie w dniu patrona, 1 maja (św. Józefa Robotnika).

Edukacja i społeczność

W Józefowcu działa kilka szkół podstawowych i przedszkoli, w tym Szkoła Podstawowa nr 22. Sieć oświatowa jest dostosowana do liczby mieszkańców i obsługuje również część dzieci z sąsiednich osiedli.

Życie społeczne dzielnicy jest typowe dla katowickich dzielnic mieszkaniowych — koncentruje się wokół kilku ośrodków:

• Parafia św. Józefa Robotnika — z aktywną wspólnotą i licznymi grupami parafialnymi
• Filia Miejskiej Biblioteki Publicznej — organizująca spotkania autorskie, warsztaty dla dzieci, wystawy
• Lokalne kluby seniora — działające przy spółdzielniach mieszkaniowych i przy parafii
• Spółdzielnia Mieszkaniowa „Józefowiec” — organizująca własne wydarzenia osiedlowe

Charakterystyczne dla Józefowca jest stosunkowo wysokie poczucie wspólnoty osiedlowej — wielu mieszkańców mieszka w tym samym budynku od kilku dziesięcioleci, a sąsiedzkie relacje są tu silniejsze niż w nowych osiedlach deweloperskich.

Komunikacja

Józefowiec jest dobrze skomunikowany z resztą Katowic dzięki przebiegającej obok dzielnicy al. W. Korfantego — jednej z głównych arterii miasta, z trasą tramwajową łączącą centrum z Bytomiem i Chorzowem.

• Linia tramwajowa nr 6 i 11 (al. W. Korfantego) — najszybsze połączenie z Centrum Katowic (5–7 min) oraz z Chorzowem i Bytomiem
• Linie autobusowe — m.in. 12, 109, 296 — łączące dzielnicę z Wełnowcem, Tysiącleciem, Koszutką i Centrum
• Pętla autobusowa przy ul. Józefowskiej

Dla zmotoryzowanych dzielnica ma świetne położenie — al. W. Korfantego prowadzi bezpośrednio do autostrady A4 i Drogowej Trasy Średnicowej (DTŚ), dzięki którym można szybko dojechać do Wrocławia, Krakowa, Gliwic i Bytomia.

Najbliższy dworzec kolejowy to Katowice Główne (ok. 3 km na południe). Lotnisko Katowice-Pyrzowice znajduje się ok. 30 km na północny wschód, dojazd autostradą A1.

Główne ulice

Sieć drogowa Józefowca jest stosunkowo prosta — z jedną główną arterią (al. W. Korfantego, granicząca z dzielnicą) i kilkoma osiowymi ulicami osiedlowymi:

• al. Wojciecha Korfantego — najważniejsza arteria w sąsiedztwie dzielnicy, z trasą tramwajową; patron — Wojciech Korfanty, jeden z przywódców powstań śląskich i ojciec autonomii śląskiej
• ul. Józefowska — główna oś samej dzielnicy, nazwa nawiązuje do nazwy Józefowca; przebiegają tędy linie autobusowe i znajduje się tu większość lokalnych sklepów
• ul. Bytkowska — łącząca Józefowiec z sąsiednim Bytkowem (formalnie chorzowski, ale klimatycznie powiązany); w okolicy zachowała się starsza zabudowa
• ul. Jesionowa — boczna ulica osiedlowa z przedwojenną i powojenną zabudową
• ul. Misjonarzy Oblatów — przy kościele parafialnym, z budynkami parafialnymi
• ul. Słoneczna, ul. Modrzewiowa, ul. Brzozowa — typowe nazwy dla osiedla mieszkaniowego, ulice o spokojnym, kameralnym charakterze
• ul. Kaszubska — łącząca część mieszkalną z parkiem

Charakterystyczne, że w Józefowcu — w przeciwieństwie do Wełnowca czy Dębia — niewiele ulic ma patronów związanych z górnictwem i hutnictwem. Dominują nazwy „roślinne” (drzewa, kwiaty), „regionalne” (Bytkowska, Kaszubska) i ogólnokrajowe (Korfantego, Misjonarzy Oblatów).

Co warto zobaczyć

Józefowiec nie jest dzielnicą atrakcyjną dla turystyki w klasycznym rozumieniu — nie ma tu zabytków najwyższej rangi ani spektakularnych obiektów postindustrialnych. Jest natomiast dobrym punktem wypadowym dla zwiedzania innych miejsc Katowic i Chorzowa:

1. Park Śląski — w bezpośrednim sąsiedztwie; warto przeznaczyć cały dzień na zwiedzanie z dziećmi (Skansen, ZOO, Planetarium, Stadion Śląski, kolejka „Elka”)
2. Kościół św. Józefa Robotnika — atmosferyczna, choć kameralna świątynia z powojennej epoki
3. Stary Józefowiec — okolice ul. Józefowskiej z zachowaną zabudową międzywojenną
4. Aleja W. Korfantego — sama trasa to ciekawa lekcja urbanistyki; przebiega przez nią jedna z najważniejszych linii tramwajowych aglomeracji
5. Stadion Śląski — w bezpośrednim sąsiedztwie (formalnie Chorzów); warto odwiedzić w dni meczowe
6. Centrum przesiadkowe Katowice „Korfantego” — przy granicy dzielnicy; dla miłośników miejskiej infrastruktury

Józefowiec dobrze nadaje się jako baza noclegowa dla osób, które chcą odwiedzić zarówno Park Śląski, jak i Centrum Katowic — odległości w obu kierunkach są bardzo dogodne.

Ciekawostki o Józefowcu

• Nazwa dzielnicy pochodzi prawdopodobnie od Józefa von Tiele-Wincklera — XIX-wiecznego przemysłowca, który posiadał na tych terenach majątki ziemskie i zakłady przemysłowe.
• Józefowiec został włączony do Katowic w 1924 r., w ramach wielkiej akcji administracyjnej, gdy miasto osiągnęło obecne rozmiary terytorialne.
• Dzielnica formalnie wchodzi — wraz z Wełnowcem — w skład jednostki pomocniczej nr 9 miasta Katowice.
• Z większości adresów Józefowca do bramy Parku Śląskiego jest 5–15 minut pieszo — dla mieszkańców parka jest faktyczną częścią ich dzielnicy.
• Park Śląski ma powierzchnię ok. 620 hektarów — to jeden z największych parków miejskich w Europie.
• Aleja W. Korfantego — biegnąca wzdłuż wschodniej granicy dzielnicy — to jedna z najstarszych tras tramwajowych aglomeracji katowickiej, działająca od początku XX w.
• Patron alei — Wojciech Korfanty — był jednym z przywódców trzech powstań śląskich (1919, 1920, 1921) oraz orędownikiem autonomii województwa śląskiego w II RP.
• Dzielnica stosunkowo rzadko trafia do katowickich przewodników turystycznych — ale ze względu na bliskość Parku Śląskiego, dla mieszkańców jest jednym z najbardziej zielonych adresów w mieście.
• W Józefowcu mieszka kilka rodzin, których przodkowie pochodzą z Bytkowa (dziś dzielnica Siemianowic Śląskich) — co tłumaczy m.in. nazwę ul. Bytkowskiej.
• Spółdzielnia Mieszkaniowa „Józefowiec” jest jedną z mniejszych, ale jednocześnie jedną z najlepiej zorganizowanych w mieście — od lat aktywnie remontuje swoje zasoby.

Firmy w dzielnicy Józefowiec